تجربه کاربری (UX) چیست و چرا در موفقیت یک سایت اهمیت دارد؟

وقتی درباره موفقیت یک سایت صحبت می‌کنیم، بسیاری از افراد ابتدا به ظاهر صفحات یا امکانات آن فکر می‌کنند. در حالی که زیبایی سایت فقط یکی از بخش‌های یک پروژه موفق است. اگر کاربران نتوانند به راحتی اطلاعات موردنیاز خود را پیدا کنند، مراحل خرید برایشان پیچیده باشد یا صفحات سایت با سرعت مناسبی بارگذاری نشوند، حتی بهترین طراحی گرافیکی هم نتیجه مطلوبی نخواهد داشت. به همین دلیل تجربه کاربری یا UX به یکی از مهم‌ترین بخش‌های طراحی سایت و طراحی نرم‌افزار تبدیل شده است.

تجربه کاربری مجموعه احساسات، رفتارها و برداشت‌هایی است که کاربر هنگام استفاده از یک محصول دیجیتال تجربه می‌کند. این محصول می‌تواند یک سایت، فروشگاه اینترنتی، اپلیکیشن یا هر نرم‌افزار دیگری باشد. هدف از طراحی تجربه کاربری این است که کاربر بدون سردرگمی بتواند به خواسته خود برسد و از کار با محصول احساس رضایت داشته باشد. هرچه این مسیر ساده‌تر، سریع‌تر و قابل فهم‌تر باشد، احتمال بازگشت دوباره کاربر و تبدیل شدن او به مشتری نیز بیشتر خواهد شد.

برای سفارش طراحی سایت حرفه ای با مشاوران وبکده در ارتباط باشید.

تجربه کاربری (UX) چیست؟

تجربه کاربری یا User Experience به مجموعه تجربه‌هایی گفته می‌شود که کاربر از اولین لحظه ورود تا پایان استفاده از یک محصول دیجیتال به دست می‌آورد. برخلاف تصور بسیاری از افراد، UX فقط به ظاهر سایت مربوط نمی‌شود. سرعت بارگذاری صفحات، نحوه دسترسی به اطلاعات، سادگی منوها، عملکرد فرم‌ها، امنیت، خوانایی محتوا و حتی پیغام‌هایی که هنگام بروز خطا نمایش داده می‌شوند، همگی بخشی از تجربه کاربری هستند.

فرض کنید وارد فروشگاه اینترنتی می‌شوید و تنها در چند دقیقه محصول موردنظر خود را پیدا می‌کنید، مشخصات آن را می‌خوانید و بدون مشکل خرید را انجام می‌دهید. در این شرایط احتمال زیادی وجود دارد که دوباره به همان سایت برگردید. اما اگر برای پیدا کردن محصول مجبور شوید چندین صفحه را جستجو کنید یا در مرحله پرداخت با خطاهای مختلف روبه‌رو شوید، احتمالا سایت را ترک خواهید کرد. تفاوت این دو تجربه، نتیجه طراحی درست یا نادرست UX است.

به همین دلیل طراحی تجربه کاربری تنها به سلیقه طراح وابسته نیست. طراح باید رفتار کاربران، نیازهای آن‌ها و هدف کسب‌وکار را در کنار هم بررسی کند تا محصولی طراحی شود که هم برای کاربران کاربردی باشد و هم اهداف تجاری پروژه را محقق کند.

بیشتر بخوانید: راهنمای انتخاب شرکت طراحی سایت

تفاوت UX و UI چیست؟

یکی از رایج‌ترین اشتباهات این است که تجربه کاربری و رابط کاربری یک مفهوم در نظر گرفته می‌شوند، در حالی که این دو مکمل یکدیگر هستند اما وظایف متفاوتی دارند.

رابط کاربری یا UI به ظاهر محصول مربوط می‌شود. رنگ‌ها، دکمه‌ها، آیکون‌ها، فاصله بین بخش‌های مختلف، تایپوگرافی و چیدمان عناصر همگی در حوزه طراحی رابط کاربری قرار می‌گیرند. هدف UI این است که محیطی زیبا، منظم و قابل فهم در اختیار کاربر قرار دهد.

در مقابل، تجربه کاربری روی نحوه استفاده از محصول تمرکز دارد. اینکه کاربر بتواند مسیر خود را به راحتی پیدا کند، بدون سردرگمی مراحل مختلف را انجام دهد و در کمترین زمان به هدف خود برسد، نتیجه طراحی درست UX است.

به زبان ساده می‌توان گفت رابط کاربری مشخص می‌کند سایت چه ظاهری داشته باشد و تجربه کاربری مشخص می‌کند کار کردن با آن سایت چه حسی به کاربر منتقل کند. ممکن است سایتی ظاهر بسیار زیبایی داشته باشد، اما کاربران نتوانند اطلاعات موردنیاز خود را پیدا کنند. در این حالت رابط کاربری مناسب است، اما تجربه کاربری ضعیف عمل کرده است. از طرف دیگر ممکن است سایتی ظاهر ساده‌ای داشته باشد، اما کاربران به راحتی از آن استفاده کنند و همه کارها را بدون مشکل انجام دهند. چنین سایتی از نظر تجربه کاربری عملکرد موفقی دارد.

به همین دلیل در پروژه‌های حرفه‌ای، طراحی UX و UI همزمان انجام می‌شوند و هر کدام نقش مهمی در موفقیت محصول دارند. ظاهر زیبا بدون تجربه کاربری مناسب نمی‌تواند کاربران را حفظ کند و تجربه کاربری خوب نیز بدون یک رابط کاربری مناسب، اثرگذاری کامل خود را نخواهد داشت.

بیشتر بخوانید: ۷ نکته طراحی سایت برای جذب بیشتر بازدیدکنندگان

چرا تجربه کاربری اهمیت دارد؟

طراحی تجربه کاربری فقط برای زیباتر شدن سایت یا اپلیکیشن انجام نمی‌شود. هدف اصلی این است که کاربر بتواند بدون دردسر به چیزی که دنبالش است برسد. وقتی استفاده از یک سایت ساده باشد، کاربر زمان بیشتری در آن می‌ماند، صفحات بیشتری را مشاهده می‌کند و احتمال انجام اقداماتی مثل خرید، ثبت‌نام یا ارسال فرم تماس بیشتر می‌شود. به همین دلیل تجربه کاربری یکی از عواملی است که به رشد کسب‌وکار نیز کمک می‌کند.

از طرف دیگر، کاربران امروز انتخاب‌های زیادی دارند. اگر هنگام استفاده از یک سایت با صفحات شلوغ، منوهای پیچیده یا سرعت پایین روبه‌رو شوند، معمولا بدون معطلی سایت را ترک می‌کنند و به سراغ رقیب می‌روند. بنابراین طراحی تجربه کاربری فقط به رضایت کاربران مربوط نمی‌شود، بلکه روی حفظ مشتریان و افزایش فروش هم اثر مستقیم دارد.

تجربه کاربری مناسب هزینه‌های پشتیبانی را نیز کمتر می‌کند. زمانی که کاربران بتوانند بیشتر کارها را بدون راهنمایی انجام دهند، تعداد تماس‌ها و درخواست‌های پشتیبانی کاهش پیدا می‌کند. علاوه بر این، موتورهای جستجو نیز رفتار کاربران را بررسی می‌کنند. اگر کاربران مدت بیشتری در سایت بمانند و تعامل بهتری با صفحات داشته باشند، این موضوع می‌تواند در بهبود عملکرد سایت در نتایج جستجو نیز موثر باشد.

مهم‌ترین اصول طراحی تجربه کاربری

هر پروژه شرایط خاص خودش را دارد، اما چند اصل در بیشتر پروژه‌های طراحی تجربه کاربری مشترک هستند و رعایت آن‌ها باعث می‌شود کاربران ارتباط بهتری با محصول برقرار کنند.

• کاربر را در اولویت قرار دهید: طراحی نباید فقط بر اساس سلیقه تیم یا کارفرما انجام شود. قبل از هر تصمیمی باید مشخص شود کاربران چه نیازهایی دارند، با چه مشکلاتی روبه‌رو هستند و از سایت چه انتظاری دارند. هرچه شناخت بهتری از مخاطبان وجود داشته باشد، تصمیم‌های طراحی نیز دقیق‌تر خواهند بود.
• مسیر رسیدن به هدف را کوتاه کنید: کاربر نباید برای انجام یک کار ساده مجبور باشد از چندین صفحه عبور کند. هر مرحله اضافی احتمال خروج کاربر را بیشتر می‌کند. ساده کردن مسیرهای اصلی، یکی از مهم‌ترین اصول طراحی تجربه کاربری است.
• دسترسی به اطلاعات را آسان کنید: کاربران باید بتوانند بدون جستجوی طولانی، اطلاعات موردنیاز خود را پیدا کنند. دسته‌بندی مناسب محتوا، منوهای واضح و ساختار منظم صفحات، نقش مهمی در این بخش دارند.
• ثبات را حفظ کنید: اگر دکمه‌ها، رنگ‌ها، فرم‌ها یا نحوه نمایش صفحات در بخش‌های مختلف سایت مرتب تغییر کنند، کاربران دچار سردرگمی می‌شوند. استفاده از الگوهای ثابت باعث می‌شود یادگیری کار با سایت آسان‌تر شود.
• سرعت را جدی بگیرید: یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر تجربه کاربری، سرعت بارگذاری صفحات است. حتی اگر طراحی سایت بسیار حرفه‌ای باشد، کند بودن صفحات می‌تواند باعث از دست رفتن بخش زیادی از کاربران شود.
• سایت را برای همه کاربران قابل استفاده طراحی کنید: تجربه کاربری فقط به کاربران عادی محدود نمی‌شود. بهتر است سایت تا حد امکان برای افراد دارای محدودیت‌های جسمی نیز قابل استفاده باشد. خوانایی متن‌ها، کنتراست مناسب رنگ‌ها و امکان استفاده با صفحه‌کلید از جمله مواردی هستند که به دسترس‌پذیری کمک می‌کنند.

بیشتر بخوانید: منظور از طراحی سایت ریسپانسیو یا واکنش گرا چیست؟

مراحل طراحی تجربه کاربری

طراحی تجربه کاربری یک فرایند مرحله‌به‌مرحله است و معمولاً از شناخت کاربران آغاز می‌شود. هرچه این مراحل با دقت بیشتری انجام شوند، نتیجه نهایی نیز به نیازهای واقعی کاربران نزدیک‌تر خواهد بود.

1. تحقیق درباره کاربران: اولین قدم، شناخت مخاطبان است. در این مرحله اطلاعاتی درباره نیازها، رفتارها، مشکلات و انتظارات کاربران جمع‌آوری می‌شود. این اطلاعات ممکن است از طریق مصاحبه، پرسش‌نامه، بررسی رفتار کاربران یا تحلیل داده‌های سایت به دست بیاید.
2. طراحی مسیر حرکت کاربر: در این مرحله مشخص می‌شود کاربر از لحظه ورود به سایت تا رسیدن به هدف، چه مراحلی را طی می‌کند. این مسیر باید تا حد امکان ساده، منطقی و بدون پیچیدگی باشد.
3. طراحی معماری اطلاعات: پس از مشخص شدن مسیر کاربران، نوبت به دسته‌بندی اطلاعات می‌رسد. صفحات، منوها و بخش‌های مختلف سایت باید به شکلی سازماندهی شوند که کاربران بتوانند به راحتی اطلاعات موردنیاز خود را پیدا کنند.
4. طراحی وایرفریم و نمونه اولیه: قبل از شروع طراحی گرافیکی، ساختار صفحات به صورت ساده طراحی می‌شود. این مرحله کمک می‌کند مشکلات احتمالی قبل از صرف زمان برای طراحی نهایی شناسایی شوند. سپس یک نمونه اولیه قابل تعامل ساخته می‌شود تا نحوه کار سایت بررسی شود.
5. تست و ارزیابی: پس از آماده شدن نمونه اولیه، کاربران واقعی آن را آزمایش می‌کنند. بازخوردهای آن‌ها نشان می‌دهد کدام بخش‌ها نیاز به اصلاح دارند. در پروژه‌های حرفه‌ای این مرحله چند بار تکرار می‌شود تا محصول نهایی تا حد امکان بدون مشکل در اختیار کاربران قرار بگیرد.

در عمل، طراحی تجربه کاربری یک فرایند ثابت نیست و با دریافت بازخورد کاربران، تحلیل داده‌ها و تغییر نیازهای کسب‌وکار، به مرور زمان بهبود پیدا می‌کند. به همین دلیل UX بعد از انتشار سایت نیز ادامه دارد و فقط به مرحله طراحی محدود نمی‌شود.

مهارت‌های یک طراح تجربه کاربری

طراحی تجربه کاربری فقط به شناخت نرم‌افزارهای طراحی محدود نمی‌شود. یک طراح UX باید بتواند رفتار کاربران را تحلیل کند، مسائل را از نگاه آن‌ها ببیند و برای هر مشکل، راه‌حلی ساده و کاربردی ارائه دهد. به همین دلیل این حوزه ترکیبی از مهارت‌های فنی، تحلیلی و ارتباطی است.

یکی از مهم‌ترین مهارت‌ها، تحقیق درباره کاربران است. طراح باید بتواند از طریق مصاحبه، پرسش‌نامه، تحلیل داده‌ها یا بررسی رفتار کاربران، نیازهای واقعی آن‌ها را شناسایی کند. هرچه شناخت از کاربران بیشتر باشد، تصمیم‌های طراحی نیز دقیق‌تر خواهند بود.

توانایی تحلیل اطلاعات نیز اهمیت زیادی دارد. جمع‌آوری داده‌ها به تنهایی کافی نیست و طراح باید بتواند از میان اطلاعات موجود، الگوهای رفتاری کاربران را پیدا کند و بر اساس آن‌ها تصمیم بگیرد.

یک طراح تجربه کاربری باید با معماری اطلاعات، طراحی وایرفریم، نمونه‌سازی اولیه و تست کاربردپذیری نیز آشنا باشد. علاوه بر این، مهارت برقراری ارتباط با اعضای تیم، برنامه‌نویسان، طراحان رابط کاربری و کارفرما باعث می‌شود پروژه با هماهنگی بیشتری پیش برود. از آنجا که نیاز کاربران و فناوری‌ها همیشه در حال تغییر هستند، یادگیری مداوم نیز بخش مهمی از این حرفه به شمار می‌رود.

ابزارهای طراحی تجربه کاربری

طراحان تجربه کاربری برای تحقیق، طراحی، نمونه‌سازی و تست از ابزارهای مختلفی استفاده می‌کنند. هر کدام از این ابزارها برای بخشی از فرایند طراحی مناسب هستند و انتخاب آن‌ها به نوع پروژه، شیوه کار تیم و نیازهای هر کسب‌وکار بستگی دارد. البته نباید فراموش کرد که هیچ نرم‌افزاری به تنهایی باعث طراحی یک تجربه کاربری خوب نمی‌شود. آنچه نتیجه نهایی را مشخص می‌کند، شناخت درست کاربران و تصمیم‌هایی است که طراح در طول پروژه می‌گیرد.

در حال حاضر Figma یکی از پرکاربردترین ابزارهای طراحی UX و UI است. بسیاری از تیم‌های طراحی از این نرم‌افزار برای طراحی صفحات، ساخت نمونه اولیه و همکاری هم‌زمان اعضای تیم استفاده می‌کنند.

اگر هدف، ایده‌پردازی، ترسیم مسیر حرکت کاربران یا طراحی فلوچارت باشد، FigJam انتخاب مناسبی است. این ابزار بیشتر در مراحل ابتدایی پروژه و جلسات برنامه‌ریزی کاربرد دارد.

برای پروژه‌هایی که نیاز به نمونه‌های اولیه پیشرفته و تعاملات پیچیده دارند، Axure RP هنوز هم یکی از گزینه‌های حرفه‌ای به شمار می‌رود. در مقابل، Framer بیشتر برای طراحی نمونه‌های تعاملی و بررسی رفتار صفحات قبل از شروع برنامه‌نویسی استفاده می‌شود.

در مرحله ارزیابی نیز ابزارهایی مانند Maze به طراحان کمک می‌کنند تا تجربه واقعی کاربران را بررسی کنند و مشکلات احتمالی را قبل از انتشار محصول شناسایی کنند. همچنین بسیاری از تیم‌ها برای برنامه‌ریزی پروژه، دسته‌بندی ایده‌ها و طراحی معماری اطلاعات از Miro استفاده می‌کنند.

در نهایت باید گفت یادگیری ابزارهای مختلف اهمیت دارد، اما مهم‌تر از آن، توانایی تحلیل رفتار کاربران و ارائه راه‌حل مناسب برای نیازهای آن‌ها است. ابزارها فقط اجرای ایده‌ها را ساده‌تر می‌کنند و جای تجربه و دانش یک طراح را نمی‌گیرند.

بیشتر بخوانید: هفت راز بسیار مهم برای داشتن یک وب سایت خوب

اشتباهات رایج در طراحی تجربه کاربری

گاهی یک سایت از نظر ظاهری جذاب است، اما کاربران هنگام استفاده از آن با مشکلات مختلف روبه‌رو می‌شوند. دلیل این موضوع  بی‌توجهی به اصول تجربه کاربری است. شناخت این اشتباهات کمک می‌کند هنگام طراحی یا بازطراحی سایت تصمیم‌های بهتری گرفته شوند:

• پیچیده کردن مسیر کاربران: هرچه تعداد مراحل رسیدن به هدف بیشتر باشد، احتمال اینکه کاربر از ادامه مسیر منصرف شود هم بیشتر می‌شود. بهتر است مسیرهای اصلی سایت تا حد امکان کوتاه و ساده باشند.
• سرعت پایین صفحات: کاربران معمولا برای باز شدن صفحات زمان زیادی منتظر نمی‌مانند. اگر سایت کند باشد، ممکن است قبل از مشاهده محتوا آن را ترک کنند.
• منوها و ساختار نامنظم: وقتی کاربر نداند اطلاعات موردنظرش را از کجا پیدا کند، خیلی زود سردرگم می‌شود. منوهای ساده و دسته‌بندی درست محتوا، این مشکل را تا حد زیادی برطرف می‌کنند.
• فرم‌های طولانی: درخواست اطلاعات غیرضروری، یکی از دلایل نیمه‌کاره ماندن ثبت‌نام یا خرید است. هرچه فرم کوتاه‌تر باشد، احتمال تکمیل آن هم بیشتر خواهد بود.
• بی‌توجهی به نسخه موبایل: امروز بیشتر کاربران با تلفن همراه وارد سایت می‌شوند. اگر صفحات روی موبایل به‌درستی نمایش داده نشوند یا کار با آن‌ها سخت باشد، بخش زیادی از مخاطبان از دست می‌روند.

تجربه کاربری چه تاثیری بر سئو و نرخ تبدیل دارد؟

تجربه کاربری و سئو سایت دو موضوع جدا از هم هستند، اما ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند. موتورهای جستجو تلاش می‌کنند سایت‌هایی را در رتبه‌های بالاتر نمایش دهند که کاربران از آن‌ها رضایت بیشتری دارند. به همین دلیل عواملی مانند سرعت بارگذاری، سازگاری با موبایل، ساختار مناسب صفحات و دسترسی آسان به اطلاعات می‌توانند به بهبود عملکرد سایت در نتایج جستجو کمک کنند.

از طرف دیگر، تجربه کاربری روی نرخ تبدیل نیز اثر مستقیمی دارد. نرخ تبدیل به این معناست که چه تعداد از بازدیدکنندگان، اقدام موردنظر شما را انجام می‌دهند. این اقدام می‌تواند خرید محصول، ثبت‌نام، تماس با شرکت یا تکمیل فرم باشد.

هرچه کاربران راحت‌تر به هدف خود برسند، احتمال انجام این اقدامات بیشتر می‌شود. برای مثال، ساده کردن مراحل خرید، کوتاه کردن فرم‌ها، نمایش واضح دکمه‌های فراخوان و کاهش خطاهای کاربران، همگی می‌توانند نرخ تبدیل را افزایش دهند.

البته تجربه کاربری به تنهایی باعث موفقیت یک سایت نمی‌شود. محتوای مناسب، خدمات باکیفیت، سئو، بازاریابی و پشتیبانی نیز در کنار UX نقش مهمی دارند. با این حال، اگر کاربران هنگام استفاده از سایت احساس راحتی نداشته باشند، رسیدن به این اهداف بسیار دشوار خواهد بود.

بیشتر بخوانید: هاست چیست؟

جمع‌بندی

تجربه کاربری یکی از مهم‌ترین بخش‌های طراحی سایت و طراحی نرم‌افزار است و نقش مهمی در رضایت کاربران، افزایش نرخ تبدیل و رشد کسب‌وکار دارد. هدف از طراحی UX این است که کاربران بتوانند بدون سردرگمی و در کوتاه‌ترین زمان به خواسته خود برسند. به همین دلیل عواملی مانند شناخت کاربران، معماری اطلاعات، طراحی مسیر حرکت کاربر، تست کاربردپذیری و بهبود مداوم محصول، همگی در این فرایند اهمیت دارند.

امروزه کاربران تنها به ظاهر یک سایت توجه نمی‌کنند. آن‌ها انتظار دارند صفحات سریع بارگذاری شوند، مسیرها ساده باشند و انجام کارها بدون پیچیدگی امکان‌پذیر باشد. سایتی که این شرایط را فراهم کند، شانس بیشتری برای حفظ کاربران و تبدیل آن‌ها به مشتری خواهد داشت. به همین دلیل سرمایه‌گذاری روی طراحی تجربه کاربری، فقط به بهبود ظاهر محصول محدود نمی‌شود و می‌تواند در موفقیت بلندمدت یک کسب‌وکار نقش مهمی داشته باشد.